Class 8 Sanskrit — Chapter 14: आर्यभटः

What you'll learn

• ▸Aryabhata's Theory of Earth's Rotation
• ▸Scientific Explanation of Eclipses
• ▸Life and Work of Aryabhata
• ▸Aryabhata's Mathematical Contributions
• ▸Societal Opposition and Legacy
• ▸Distinction Between Astronomy and Astrology
• ▸Key Sanskrit Vocabulary for Scientific Concepts

Chapter Summary

--- PAGE 1 --- 0851CH14 चतुर्दशः पाठः आर्यभटः [भारतवर्ष की अमूल्य निधि है ज्ञान-विज्ञान की सुदीर्घ परम्परा। इस परम्परा को सम्पोषित किया प्रबुद्ध मनीषियों ने। इन्हीं मनीषियों में अग्रगण्य थे आर्यभटः। दशमलव पद्धति आदि के प्रारम्भिक प्रवक्ता आर्यभट ने गणित को नयी दिशा दी। इन्हें एवं इनके प्रवर्तित सिद्धान्तों को तत्कालीन रूढ़िवादियों का विरोध झेलना पड़ा। वस्तुतः गणित को विज्ञान बनाने वाले तथा गणितीय गणना पद्धति के द्वारा आकाशीय पिण्डों की गति का प्रवर्तन करने वाले ये प्रथम आचार्य थे। आचार्य आर्यभट के इसी वैदुष्य का उद्घाटन प्रस्तुत पाठ में है।] पूर्वदिशायाम् उदेति सूर्यः पश्चिमदिशायां च अस्तं गच्छति इति दृश्यते हि लोके। परं न अनेन अवबोधयमस्ति यत्सूर्यौ गतिशील इति। सूर्योऽचलः पृथ्वी च चला या स्वकीये अक्षे घूर्णति इति साम्प्रतम् सुस्थापितः सिद्धान्तः। सिद्धान्तोज्यं प्रथमेन येन प्रवर्तितः, स आसीत् महान् गणितज्ञः ज्योतिर्विच्च आर्यभटः। पृथ्वी स्थिरा वर्तते इति परम्परया प्रचलिता रूढिः तेन प्रत्यादिष्टा। तेन उदाहृतं यद् गतिशीलायां नौकायाम् उपविष्टः मानवः नौकां स्थिरामनुभवति, अन्यान् च पदार…

Practice Questions from this Chapter

Tap "Get Solution" on any question to ask our AI tutor.

1. Explain how Earth rotates simply. Get Solution →
2. Describe what causes a lunar eclipse. Get Solution →
3. Illustrate Pi's importance in math. Get Solution →
4. सूर्यः कस्यां दिशायाम् उदेति? Get Solution →
5. आर्यभटस्य जन्म कदा अभवत्? Get Solution →
6. आर्यभटेन रचितस्य ग्रन्थस्य नाम किम्? Get Solution →
7. आर्यभटस्य वेधशाला कुत्र निकषा आसीत्? Get Solution →
8. अस्माकं प्रथमोपग्रहस्य नाम किम् अस्ति? Get Solution →

Did you know?

• 💡 Ancient Greek astronomers proposed the Earth orbited the Sun over two thousand years ago.
• 💡 Jupiter's moon, Io, causes frequent eclipses on Jupiter, casting large shadows across the planet.
• 💡 The value of Pi has been calculated to over 62.8 trillion digits using modern computers.
• 💡 The oldest known observatory is Nabta Playa in Egypt, dating back over seven thousand years.
• 💡 The Earth's rotation is slowing down very gradually, making each day slightly longer over millions of years.

Frequently Asked Questions

Related Chapters